CAM%C4%B0%C4%B0%202.jpg)
|
|
|
|
| DUYURULAR |  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Dönertaş Sebili – BASMANE -KONAK MERKEZ
Konak Merkez ilçe, Basmane semti, Şeyh Mahallesi Anafartalar Caddesi üzerinde, 945. Sokak birleşiminde, 1540 ada 5 parselde 18,50 m²’lik tapu alanı
içinde yer almaktadır.
Kare planlı sebilin Anafartalar Caddesi ve 945. Sokak’a bakan yönünde sebilin pencereleri bulunmaktadır. Üzerinde yoğun işleme bulunan sebilin üstü kubbe yapılı ve kiremit örtülüdür. Çiçek ve meyve süslemelerinin yanı sıra dikkat çekici olan minarelerine mahya gerilmiş cami işlemesidir.
Sebilin kapısı 945. Sokak tarafındandır. Sebile adını veren döner taş ise yapının köşesindedir. Geçmişte sütun döndüğünden dolayı bu adı almışsa da günümüzde sabitlenmiş vaziyettedir. Sebilin iki yönünde de Arapça kitabe bulunmaktadır.
Anafartalar Caddesi’ne bakan yöndeki kitabesinde:
“İlâhi abdüke’l-âsî etâke /
Mukirran bi’z-zünûbi ve kad deâke /
Fe in tağfir fe ente ehlün lizâke /
Ve in tatrud fe men yerham sivâke /
Tecavez an daifin kad cefake /
Ve ceake raciyen yercu likake /
Ve in yeku ya muheyminu kad asake /
Fe lem yescud lima’budin sivake.”
ibaresi yazılı olup “Ey Allah’ım! Senin günahkâr kulun, isyanlarını kabul ve itiraf edip sana geldi. Sana yalvarıyor. Şayet beni bağışlarsan ancak sen bağışlarsın. Zira buna ehil ancak sensin. Şayet beni reddedersen senden başka bana kim merhamet eder?” anlamını taşımaktadır.
Bu kitabenin sol tarafında
“Ve sekahüm Rabbuhum şarâben tahûra”, altındaki panoda “Bismillahi eşşafi – Ve tebarekallahû ahsânû’l-halikîn - Ve cealnâ mine’l mai külle şey’in hayr” yazmaktadır.
945. Sokak tarafındaki kitabede ise
“Elhamdülillahillezî sultanuhû na’tu’l-ezel /
El-vâhidu’l-ferdüllezî gufrânuhû yemhu’z-ezel /
Rabbi te’âlâ şânuhû ‘amme’l-verâ ihsânuhû /
Lâ yenbegî rıdvânuhû illâ bi ihlâsi’l-’amel /
Ya men latifü lem yezel ültuf binâ fimâ nezel /
Entel kaviyyu Neccinâ ân kahrike Yevme’l halel /
Ya men Yera ma Fis-suduri Yessir lena hayrel umuri /
Vess’ lena daykı’l-kuburi irham lena yevmi’l-ecel.”
ibaresi yazılıdır. Bu kitabenin anlamı ise
“Hamd, saltanatı ezeli olan yüce Allah’a aittir. O Allah ki, Bir’dir. Yegânedir, Gâfûrdur, bütün günahları affeder.
O’nun şanı pek yücedir, ihsanı pek boldur. O’nun rızası ancak ihlas ile bulunur. Lütuf sahibi nâzil olunan belâdan bizi lütufla kurtar. Sen
güçlüsün, kuvvetlisin, kudretlisin. Tehlikeli günlerde kahrından bizi kurtar. Ey kalplerdekini gören (Allah’ım)
hayırlı işler yapmayı bize kolaylaştır. Kabirlerin darlığını bize genişlet, ecel gününde (son nefeste) bize rahmet et.”
şeklindedir.*
Yine sebilin bu yönünde bulunan kapısı üzerindeki kitabede ise:
“Bismillahi’ş-Şâfi / Fetebârekâllahu /
Bismillahi’ş-Şâfi /
Aynen fîhâ tusemmâ selsebîla /
Ali Vehbi İzmirî”
yazısı vardır.
Sebil günümüzde görsel olarak işlevini sürdürmektedir. Sebil üzerinde bulunan kitabelerde banî ve yapım tarihi hakkında bir bilgi bulunmamakla beraber, kitabe yazılarını yazan Hattat Ali Vehbi İzmirî'nin imzası vardır.
Sebil hakkında Münir Aktepe “Burada açık olarak görülüyor ki, sebîlin bânisine dâir bir kayıd yoktur. Ancak 1229 (1814) tarihi mevcutdur ve İzmir Tarihi yazarı Hakkı Gültekin bu tarihi alarak, sebilin Osman-zâde tarafından yaptırıldığını kaydetmiştir; fakat Osman-zâde’nin kimliği hakkında fazla bir bilgi verilmemiştir. Biz ise, yaptığımız araştırmalar sonunda, İzmir Vakıflar Müdürlüğü’nde mevcut ve Osman-zâdeler’den Maraş kadısı es-Seyyid İsmail Rahmi Efendi’ye âit gurre-i Cemâziye’l-evvel 1229 (21 Nisan 1814) tarihli bir vakfiyede şu kayda tesâdüf ettik:
“Medîne-i İzmir’de Şeyh mahallesi şükkânından ... sâbıka Mar'aş kadısı Osman-zâde fazîletlü es-Seyyid İsmail Rahmi Efendi ... mütevellî nasb ve ta’yin eylediği
Ahmed Râşid Efendi bin Celâleddin mahzarında ikrâr-ı
âtiyü’z-zikrin sudûruna değin bâ-hüccet-i şer’iyye
silk-i mülk-i sahihimde münselik mahâlle-i mezbûrede
Tilkilik nâm mahâlde köşede vâki’ mâ’lûmû’l-hudûd
müceddeden binâ eylediğim bir bâb kârgîr sebîli ve
fevkinde müceddeden binâ eylediğim bir bâb kârgîr
sebîli ve fevkınde müceddeden binâ eylediğim mekteb-i
şerîfi ve ... pederim merhûm El-Hac Osman Efendi’nin
mülkü ve İzak Yehud-hânesi ve ... tahtâni sekiz bâb oda
ve iki fırın ve ... kahvehânemi ... vakf ve habs ve şöyle
şart ve ta’yin eyledim ki...’ Vakfiyede mevcut bu ifâde,
Osman-zâde Seyyid İsmail Rahmi Efendi’nin Tilkilik’de ve köşe başında, kârgir bir sebîl yaptırdığını açıkça göstermektedir. Yalnız bizim dahi, bugünkü ‘Döner Taş Sebîli’ olduğunu tahmin ettiğimiz bahis konusu sebîlin üzerinde, bir de mektep olması gerektiği hâlde, bu sebîlin üzerinde, böyle bir şeyin mevcut olmadığı görülmektedir.” demektedir.
Ancak daha önce de belirttiğimiz gibi sebilin hiçbir kitabesinde yaptıranın ismi geçmemektedir. Münir Aktepe’nin belirttiği 1229 yılı da, kitapta belirtilen yerde görülememiştir. Tarih kısmı çok silik durumdadır. Sebil hakkında verilen bu bilgilere bağı olarak, bölgenin su yolları üzerinde olması, eski yerleşimler arasında bulunması ve sebilin karşısında bulunan Hatuniye Camii’nin bir külliye olmasından dolayı başka bir sebilden de bahsediliyor olabilir. Yapılaşma neticesinde birçok çeşme, diğer yerlerde olduğu gibi bu mahallede de yok edilmiştir.
KAYNAK: İZMİR’İN ÇEŞME VE SEBİLLERİ ( FATİH DALGALI)
FOTOĞRAFLAR: EROL ŞAŞMAZ
* Arapça kitabelerin okunuşu ve açıklamaları için Talat Sevil’e teşekkür ederim.
**Dönertaş Sebili 2006 yılında İzmir Büyükşehir Belediyesi tarafından restore edilmiştir.
*** Dönertaş Sebili, 27 Haziran 2022 tarihinde yapmılmış gezide bir vakıf tarafından aş evi olarak kullanılmakta, günün belirli saatinde ihtiyaç sahiplerine yemek dağıtılmaktaydı. |
| Dönertaş Sebili – BASMANE -KONAK MERKEZ Fotoğraf Galerisi
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | |
|
