Salepçioğlu Camisi, 1897-1907 yılları arasında, Salepçizade Hacı Ahmet Efendi’nin vasiyeti gereği İzmir Kadısı Mehmet Emin Efendi’nin nezaretinde inşa edilmiştir. Büyük Salepçioğlu Han’ın arkasında yer alır.
Caminin bânisi İzmir Vilayet Meclis-i İdare heyeti üyeliği yapmış olan “ricâl-ı devlet-i Âliyeden eşrâf ve muteberân-ı mütehayyizân saâdetlü” Salepçizâde Hacı Ahmed Efendi b. Hacı Mehmed Ağa b.Hasan’dır.
Medrese, cami ve mektep inşasının yer aldığı vakfiye 16 Rebiülevvel 1311 (26 Eylül 1893) tarihlidir. Burada vakfedilen mülkler; Kemeraltı caddesinde altı dükkân, bir fırın, Büyük Han denilmekle meşhur han, cadde arkasında Gaffaroğlu Hanı yanındaki bir kahvehâne, Vakıf Hoca Mektebi yanındaki iki mağaza, Çakaloğlu Hanı içindeki bir mağazanın yarı hissesi, çivicilerde iki çivi dükkânı, Başoturak’ta Laz Hanı, Asmalı Mescid civarında bir fırın, Kemeraltı’nda Gün Hanı’nda iki mağaza ve iki dükkândaki hisseler ile Hacı Mahmud Sokağı’ndaki haremlik ve selamlık bir konaktır.
Salepçizâde Hacı Ahmed’in birinci vakfiyedeki vasiyeti üzerine medresenin içinde bulunduğu cami müştemilatı, Ulema Hoca adıyla ün kazanmış ve daha evvel Hatuniye Camii’nin yeniden inşasında da görev almış olan Hacı Ahmed Efendi’nin yönetiminde 1897 ile 1907 yılları arasında inşa edildi. Cevat Sami ve Hüseyin Hüsnü tarafından 1905 yılında hazırlanan Aydın salnamesinde Salepçizâde Camii inşaatının yeni tamamlanmış olduğu fakat içinde henüz ibadet edilmeye başlanmadığı belirtilir. Cami altında yapılan medrese ile erkek çocuklarına mahsus ibtidaiye mektebi daha erken bitirilerek 1904 yılında eğitime açıldı. Medresenin ilk müderrisi olarak da Hafız Ahmed Efendi tayin edildi. Fakat onun vefatından sonra bu görev bir müddet boş kaldı.
Salepçioğlu Camisi’nin en önemli özelliği fevkani (üst katı olan) bir yapı olmasıdır. Üst kat cami, alt kat medrese olarak ana simetri ekseni üzerinde bir bütünlük içinde tasarlanmıştır. Aynı yapıda cami ve medresenin olduğu diğer bir örnek Bursa’daki Hüdavendigar Camisi’dir. Ancak Hüdavendigar Camisi’nde, Salepçioğlu Camisi’nden farklı olarak medrese üst katta, cami ait katta yer alır. Bu açıdan da cami ilginç bir örnek oluşturur.
Camide medrese olan zemin kat duvarları, kırmızı ve koyu nefti (yeşil) renkli kesme taşların ardışık uygulanması ile inşa edilmiştir. Söveler ve avlu demir korkuluklarına destek olan babalar kırmızı taştandır. Cami kitlesi olan üst kat, koyu nefti (yeşil) renkli kesme taş duvarlara beyaz mermer söveler ve tamamı ön cephede bulunan, mermer kaplı dört pilastr ilavesi ile inşa edilmiştir. Caminin giriş cephesi, rüzgarlığı, mahfel pencerelerinin önündeki balkonları, cepheyi düşey panolara ayıran pilastrları ile dikkat çekmektedir. Yan cephelerde de pilastrlar ile cephenin düşey panolara ayrılması tekrarlanmıştır. Mihrap cephesi, mihrap bölümünün çıkıntısı dışında diğer cephelere göre daha sade bırakılmıştır.
KAYNAK: İZMİR KÜLTÜR DERGİSİ / OSMANLI DÖNEMİ İZMİR MEDRESE VE KÜTÜPHANELERİ
FOTOĞRAFLAR: EROL ŞAŞMAZ
CAM%C4%B0%C4%B0%202.jpg)
