Müftüzâde Hacı İbrahim Medresesi – ( Konak Merkez )
Müftüzâde Medresesi’nin bânisi Kefeli Mahallesi’nden Müftüzâde el-Hac İbrahim b. Mustafa’dır. 19 Zilhicce 1171 (24 Ağustos 1758) tarihli vakfiyede, bâni İbrahim Efendi’nin kim olduğu konusunda bilgi verilmemiş olmakla birlikte hurufat kaydında kendisinin “erbâb-ı istihkâkdan ve ulemâdan kıdvetü’l-mütehakkîkin mevlânâ el-Hâc İbrahim” şeklinde kaydedilmiş olması onun ilmiye sınıfından bir zat olduğuna işaret etmektedir.
İbrahim Efendi’nin yaptırdığı medrese, aynı zamanda inşa ettiği caminin yanında yer almaktaydı. Vakfiyede cami ve medresenin yeri; “Cami Atik Mahallesi’nde vâki bir tarafdan bazen Tuzcuzâde Ahmed Efendi ve bazen Cincioğlu Ali Beşe menzilleri ve bir taraftan bazen derûn Mustafa Çelebî ve bazen Papuçcu Ali ve bazan Saraç İbrahim veresesi menzilleri ve tarafeynden tarik-ı âm ile mahdûd” fevkânî bir mescid-i şerif ve medrese-i şerif şeklinde tarif edilmiştir. İki katlı olduğu anlaşılan medrese; fevkânî ve tahtânî iki dershâne, fevkânî ve tahtânî on iki kargir hücre ile bir çamaşırhaneden oluşmaktaydı. Köprülüzâde suyundan bir masura su, medresenin ihtiyaçlarına ayrılmıştır. Cami Atik Mahallesi’nde Mehmed b. Ali’nin evinde kayıt altına alınan vakfiyede, mescid ve medrese binalarına gelir olmak üzere herhangi bir akar vakfedildiği kayıtlı değildir.
Müftüzâde İbrahim Efendi vakfiyede, hayatta oldukça vakfın tevliyetini, medresenin müderrisliğini ve mescidin imametini üzerine aldı. Vefatından sonra aynı görevlerin oğlu el-Hac Mehmed tarafından ifa edilmesini, ondan sonra da erkek evladından ekber ve erşedin tasarufunda olmasını şart olarak belirledi. Evladı neslinin kesilmesi halinde vakfına İzmir kadısı tarafından tayin edilecek salih ve mütedeyyin bir kimsenin; tevliyet, imamet ve müderrislik örevlerini bir arada idare etmesini istedi.
Vakfiyede medreseye akar olmak üzere vakfedilen herhangi bir mülk zikredilmediğinden müderrisler için hizmet akçesi ile hücrelerde kalan talebelerin iaşesine dair malumat mevcut değildir.
Müftüzâde İbrahim Efendi vefatına kadar medresede müderrislik vazifesini kendisi yerine getirdi. 1758 yılı Eylül ayı başlarında medresenin müderrisliği vakfiyede yer alan şart üzere bâni İbrahim Efendi’ye berat ile tevcih edildi. Bu atama aynı zamanda medreseye tescilinden yaklaşık bir ay sonra resmi olarak müderris atamasının gerçekleştiği anlamına gelmektedir.
Tevcih kayıtlarına nazaran Hacı İbrahim Efendi’nin on sekizinci yüzyıl ortalarındaki vefatından sonra medresedeki müderrislik vazifesine Müftüzâde ailesinden atamalar yapıldı. On dokuzuncu yüzyıl başlarında söz konusu görev imtihan ile damatları Halil Efendi’ye geçti. Nitekim medrese müderrisi Seyyid İbrahim’in 1801 yılında bila veled vefatı üzerine damadı Halil b. Ömer imtihan ile müderrisliğe getirildi. 1814 yılında Halil Efendi’nin vefatı üzerine de bu görev imtihan ile Mustafa b. Mustafa’ya tevcih edildi. Medreseye yapılan atamalar, buradaki tedris faaliyetlerinin on dokuzuncu yüzyılın ilk çeyreğine kadar devam ettiğini ve dolayısıyla medresenin en azından bu tarihe kadar ayakta olduğunu göstermektedir.
Hurufat kayıtlarına göre medresenin müderrisliğine sırasıyla bâni Müftüzâde el-Hâc İbrahim b. Mustafa (1758-?),408 oğlu HacıMehmed b. Hacı İbrahim (?-1779),409 Seyyid İbrahim b. Hacı Mehmed (1779-1801),410 Damadı Halil b. Ömer (1801-1814) ve Mustafa b. Mustafa (1814-?)411 tayin olmuştur.
KAYNAK: OSMANLI DÖNEMİ İZMİR MEDRESE VE KÜTÜPHANELERİ ( Yasin TAŞ )
CAM%C4%B0%C4%B0%202.jpg)
