Ümera-i bahriye denilen derya beylerinden el-Hac Ali Paşa, İzmir’in Cami Atik Mahallesi sakinlerindendir. Kendisi hem Maryolzâde hem de İngiliz nisbesiyle bilinmekte olup aynı zamanda Maryolzâde Mustafa Paşa’nın kardeşidir. Babası Mehmed b. Mustafa Paşa, annesi ise Ümmühan Hanım bt. Mehmed’dir.
Hacı Ali Paşa, İzmir merkezinde iki medrese inşa etmiştir. Birbirine yakın dönemde inşa edilen bu medreselerden biri Hasan Hoca Mahallesi’nde diğeri Cami Atik Mahallesi’ndedir.
12 Rebiülevvel 1168 (27 Aralık 1754) tarihli ve zeyl durumundaki son vakfiyede bu durum teyid edilerek bina ve inşa edilen her iki medrese için yeni şartlar belirlenmiştir.
Hasan Hoca Mahallesi’nde inşa edilen ve fihrist kayıtlarında “Hoca Hasan mahallesi’nde ümerâ-i deryâdan Hacı Ali Paşa medresesi” şeklinde yer alan medresenin vakfiyesi 5 Zilkade 1159 (19 Kasım 1746) tarihlidir.
Vakfiye kaydına göre medrese iki katlı olup üst katında bir bab dershâne ve bir miktar avlu, alt katında ise on bab talebe hücresi bulunmaktadır. Medresenin yeri detaylandırılmamış sadece Hasan Hoca Mahallesi’nde bulunduğu belirtilmiştir. Ancak vakıf mütevelliyesi Atiye Hanım’ın on dokuzuncu yüzyıldaki bir ilamında medresenin yeri konusunda açık ifadeler bulunmaktadır. Bu kayıtta medresenin “Hasan Hoca Mahallesi’nde Kantar Ağası Sokağı’nda Müftü Camii-i şerîfi kurbünde” bulunduğu ve “on iki odalı” olduğu yer almaktadır.
Vakfiyede medreseye gelir olmak üzere Cami Atik Mahallesi’nde sahildeki Hariciye Sarayı ile farklı yerlerdeki dört dükkân, bir han, bir meznil ve bir Rumhâne vakfedildiği belirtilmiştir. Hayatta oldukça tevliyeti elinde tutan Ali Paşa, vefatından sonra vakfının tevliyetini azad ettiği utekasına bırakmıştır.
İnşa ettirdiği medresesinin her hücresinde iki talebenin sakin olmasını isteyen Ali Paşa, vakfedilen mülklerin gelirinden medrese müderrisine yevmî yirmi akçe, her hücrede iki talebe sakin olup her birine yevmî üçer akçe, bevvâb ve ferrâşa dört akçe, mütevelliye beş akçe, medresenin aydınlatmasına senevî 1.080 akçe, suyolunun mukataasına senevî 960 akçe ayırdı.
Her sene medrese dershânesinde mevlid programı düzenlenmesini ve toplanacak meclisin yemek vesair ihtiyaçları için 6.000 akçe sarf olunmasını, kandil gecelerinde akşam namazlarından sonra Kur’an okuyacak kişiye yevmî iki akçe ödenmesini, Kurban bayramlarında üç kurban alınarak medresede kesilmesini ve etlerinin fukaraya dağıtılmasını şart etti.
Medreseye müderris olarak Maraşî Mehmed Efendi b. Velihan’ı müderris tayin edip vefatından sonra imtihan usulüyle ehil bir müderrisin tayin edilmesini istedi. Ayrıca ikişer akçeyle nâzır ve kâtip görevlendirip medresenin gereken yerlerine tamir ve bakım yapılmasını, fazla kalan gelirin azatlıları ve onların evlatları arasında eşit şekilde dağıtılmasını, nesillerinin kesilmesi halinde vakıf gelirinin Haremeyn fukarasına gönderilmesini vasiyet etti.
KAYNAK: OSMANLI DÖNEMİ İZMİR MEDRESE VE KÜTÜPHANELERİ ( Yasin TAŞ )
Kapudan Ali Paşa Medresesi – (Konak Merkez) Fotoğraf Galerisi
CAM%C4%B0%C4%B0%202.jpg)
