CAM%C4%B0%C4%B0%202.jpg)
|
|
|
|
| DUYURULAR |  |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Namazgah Kurşunlu Külliye medresesi (Konak Merkez)
Kurşunlu Külliyesi
Agora’nın güneyinden geçen 816 sokak üzerinde yer alan, Musa Kadı (namazgâh) Hamamı’nın doğu bitişiğinde yakın bir tarihte kamulaştırılarak boşaltılmış bir alan bulunmaktadır. Alanda çeşitli duvar kalıntıları dışında, niteliği kesin bir şekilde tanımlanabilecek herhangi bir yapı yoktur. Bu kalıntıların doğusunda ise Kurşunlu Cami yer almaktadır.
Enine dikdörtgen planlı bir harim, kuzeyindeki son cemaat yeri ve kuzeybatısındaki 1958 yılında inşa edilmiş minareden oluşan yapı, düz ahşap tavanla örtülüdür ve özgünlüğünü büyük ölçüde yitirmiştir. Batılılaşma dönemine özgü yarım daire kesitli mihrabı ve ahşap minberi dışında oldukça sade bir yapıdır.
Caminin inşa kitabesi yoktur. Kuzey duvarında yer alan kitabeden, 1170/1756-57 yılında Müftü Esbak Ahmed Efendi tarafından ihya edildiği anlaşılmaktadır.
18. yüzyılda yenilenen yapının adı Kurşunlu Cami olarak yaşayagelmiştir. Evliya Çelebi, İzmir yapıları arasında Sultan Selim Han tarafından inşa ettirilmiş Kurşunlu medrese ve Kurşunlu Han’ı tanıtmakla birlikte Kurşunlu Cami adlı bir yapıdan bahsetmez . M. Aktepe, belgelerden hareketle yapının Sultan Selim Han’a ait olduğuna değinse de, bu sultanın I. Selim mi yoksa II. Selim mi olduğunun bilinmediğini ifade eder.
Başbakanlık Osmanlı arşivi’nde yer alan 31 Temmuz 1724 tarihli belge, bu konudaki çelişkiye ışık tutacak niteliktedir. “İzmir’de vaki Selim-i Sani Camii vezaif ve masarifatı için İzmir cizyesinden sarf olunan mebaliğe dair tahvil” konulu belgeden, İzmir’de Osmanlı Sultanı II. Selim tarafından inşa ettirilmiş bir caminin varlığı öğrenilmektedir. İzmir’de Sultan II. Selim tarafından inşa ettirilmiş başka bir camiye dair herhangi bir bilgiye de sahip değiliz. Dolayısıyla bu belge vesilesiyle Kurşunlu Cami ile medrese ve hanın 1566-1574 yılları arasında hüküm süren II. SELİM tarafından inşa ettirilmiş olması mümkün görünmektedir.
Bugün Kurşunlu Cami ile Musa Kadı (namazgâh) Hamamı arasındaki boşaltılmış alanda, 19. yüzyıl ve sonrasına ait çeşitli duvar kalıntıları vardır. Bu kalıntılar arasında, caminin batı, hamamın doğu duvarına bitişik durumda, ocak ve pencereleri algılanabilmekle birlikte mekan organizasyonu hakkında fikir vermeyen iki katlı bir yapı ya da yapılara dair izler de dikkati çekmektedir.
Ayrıca alanın güneybatısında yazlık sinemaya ait olduğu anlaşılan bir ’beyaz perde’ de bulunmaktadır. Bu beyaz perde, M.Aktepe’nin Kurşunlu Han’ı araştırırken gördüğü yazlık sinemadan geriye kalmış olmalıdır. Sözünü ettiğimiz duvar kalıntılarının, belgelerde ve Evliya Çelebi Seyahatnamesi’nde bahsi geçen Kurşunlu Han ve Kurşunlu medrese’den geriye kalan duvarlar olması mümkündür.
Başbakanlık Osmanlı arşivi’nde yer alan 11 mayıs 1899 tarihli ve “SULTAN SELİM HAN hayratından İzmir namazgah’da bulunan medresenin tamiri” konulu belge, medresenin 19. yüzyıl sonunda onarıma muhtaç durumda olduğunu göstermektedir.
Alanda mevcut geç döneme özgü duvarların bu tür onarımların ürünü olabileceği akla gelmektedir. Duvar kalıntılarının bulunduğu alanda yapılacak kazı çalışmaları, günümüze ulaşamayan medrese, han ve belki de başka yapılara ilişkin bilgilerimizin artmasına katkı sağlayacaktır. Duvar kalıntılarının da konservasyonlarının yapılarak korunması gerekmektedir.
AÇIKLAMA:2
Vakfiyeler üzerine yaptığımız incelemelerde Osmanlı padişahlarından Yavuz’un İzmir’de yaptırdığı herhangi bir medreseye rastlanmamaktadır. Buna mukabil Osmanlı devlet adamlarının vakıf faaliyetlerine dair yapılan ve vakfiyeleri esas alan çalışmalarda da ortaya çıktığı gibi Sarı Selim adıyla meşhur II. Selim, şehzâdeliği döneminde Tire ve İzmir’de bazı medreseler inşa etmiştir.
Nitekim söz konusu Osmanlı sultanı tarafından yaptırılmış olan medresenin Arapça hazırlanmış vakfiyesi 12 Cemaziyelahir 977 (22 Kasım 1569) tarihlidir. Bu yıllar II. Selim’in saltanat zamanına tekabül etmektedir. Vakfiyede, Sultan Selim’in İzmir’deki medrese dışında aynı dönemde Tire’de on iki hücreli bir darülkurra, Sart kasabasında bir mektep, Kestane Dağı’nda on iki hücreli bir yazlık
medrese ve aynı yerde bir şeyhülkurra sayfiyesi yaptırdığı da kayıtlıdır.
1608 yılına ait bir vakıf kaydına göre ise II. Selim, İzmir ve Tire’deki vakıf eserlerin yanı sıra Manisa’da Hatuniye Camii ile Urla’da bir mescid yaptırdı.
Tire’deki darülkurra vakfına bağlı olan bu yapıların gelirleri Tire, Bayındır, İzmir ve Çeşme kazalarına tabi bazı köylerin mukataalarından karşılanmaktaydı.
Üzerinde Kanunî Sultan Süleyman’a ait mührün bulunduğu ve şehzâdesi II. Selim adına yaptırdığı kabul edilen Evâhir-i Şaban 965 (Haziran 1558) tarihli daha erken döneme ait bir diğer vakfiyede, hükümdarın Tire’de bir medrese yaptırdığı ve “İzmir kasabasında bir zâviye inşâ olunsun diye emir” verdiği yer almaktadır. Dolayısıyla Kanunî döneminde İzmir şehir merkezinde bir zaviye kurulması için emir verildiği, birkaç yıl sonra oğlu II. Selim döneminde bir medresenin inşa edildiği ve bu medresenin sonraki dönemlerde Sultan Selim Han ismiyle şöhret bulduğu ortaya çıkmaktadır.
Kanunî dönemine ait vakfiyede İzmir çevresinde inşa edilen vakıf yapıların, mimarî açıdan gözleri kamaştıracak derecede güzel oldukları anlatıldıktan sonra aynı zamanda bunların “kurşun kaplanarak” yapıldığı ifade edilmiştir. İzmir’deki medresenin Kurşunlu ismini alması da yapının kurşun kaplı halinden kay-
naklanmış olduğu ileri sürülebilir.
Kurşunlu Medresesi’nin yer aldığı 1569 yılına ait Sultan II. Selim vakfiyesi Arapça düzenlenmiştir. Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivinde vakfiyenin birkaç nüshasıyla beraber tercümesi de bulunmaktadır. Vakfiye metninde sonradan Kurşunlu Medresesi adını alacak medreseden şu şekilde söz edilmiştir: “Sultan Hazretleri, İzmir kasabasında latîf bir yerde yedi odayı müştemil olan
şerif bir medrese bina eylemiştir. Onun yanında bir zemin kat ev,
bir üst kat ev, bir mutfağı müştemil olan bir hane bina etmiştir
KAYNAK: Smyrna / İzmİr Kazı ve araştırmaları II
KAYNAK2: OSMANLI DÖNEMİ İZMİR MEDRESE VE KÜTÜPHANELERİ ( Yasin TAŞ ) |
| Namazgah Kurşunlu Külliye medresesi (Konak Merkez) Fotoğraf Galerisi
|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  | |
|
