Tarihi Mekanlar Kişisel Ansiklopedi Erol ŞAŞMAZ
  İZMİRİN ÖZEL MEKANLARI
  İZMİRİN ENDÜSTRİ MİRASI
      KONAK MERKEZ MİRASLARI
      SELÇUK MİRASLARI
      BAYRAKLI MİRASLARI
      ÖDEMİŞ MİRASLARI
      GAZİEMİR MİRASLARI
      DİKİLİ MİRASLARI
      TİRE MİRASLARI
      KARŞIYAKA MİRASLARI
      BAYINDIR MİRASLARI
      BERGAMA MİRASLARI
      BORNOVA MİRASLARI
      ÇEŞME MİRASLARI
      FOÇA MİRASLARI
      URLA ENDÜSTRİ MİRASLARI
  İZMİRİN İLÇELERİ
  İZMİRİN CAMİLERİ
  İZMİRİN KİLİSELERİ
  İZMİRİN ANITLARI
  İZMİRİN ŞEHİTLİKLERİ
  İZMİRİN HANLARI
  İZMİRİN HAMAMLARI
  İZMİRİN KAPLICALARI
  İZMİRİN ÇEŞMELERİ
  İZMİRİN SU KEMERLERİ
  İZMİRİN KÖPRÜLERİ
  İZMİRİN KALELERİ
  İZMİRİN SAAT KULELERİ
  İZMİRİN TÜRBELERİ
  İZMİRİN MEDRESELERİ
  İZMİRİN KERVANSARAYI
  TARİH VE KÜLTÜR TURİZMİ

Mail listemize abone
olun, güncel
yayınlarımızdan
haberdar olun!

Bunun için,
Lütfen mail adresinizi girin.
  Ana Sayfa   |  Üye Kayıt   |  Üye Giriş   |  İletişim   
BADEMLİ KILCIZADE ZEYTİNYAĞ FABRİKASI – ÖDEMİŞ

Yağhanelerin ve zeytinyağı fabrikalarının tipolojileri bölgenin coğrafi ve demografik yapısına, yapıların konumu ve yerleşim alanı ile ilişkisine, yapıların üretim kapasitesine ve yapıların işletme biçimlerine göre değişiklik göstermektedir.

Bölgenin bulunduğu coğrafyadaki zeytin alanlarının büyüklüğü o bölgedeki zeytinyağı üretiminin artmasına ve üretim yapısı ölçeklerinin büyümesine neden olmaktadır.

Bölge topografyasının büyük yapılara izin vermediği durumlarda ise küçük ve orta ölçekli çok sayıda işletmenin bölgeye yayıldığı görülmektedir. Yine coğrafyaya bağlı olarak bölgenin iklimi de yapı tipolojisinin değişmesine neden olabilmektedir. İklimin kısmen daha sert olduğu alanlarda bulunan üretim tesislerinde zeytin depolama alanları kapalı ambar ve depo şeklinde oluşturulurken, iklimin daha yumuşak olduğu alanlarda bulunan tesislerde açık dökek alanları ve havuzlar oluşturulmuştur.

Yapılar konumu ve yerleşim alanı ile ilişkisine göre yerleşim yerlerinin içinde, yerleşim yerlerinin çeperlerinde ve kırsal alanlarda olmak üzere üç farklı şekilde konumlanmıştır.

Kırsal alanlarda konumlanan yapıların daha büyük parsel alanlarına sahip olduğu ve zeytinyağı işleme tesisleri dışında mevsimlik işçi çalıştırdıkları için konaklama ve hamam gibi ek yapılar barındırdıkları görülmektedir. Yerleşim yeri ve yerleşim yeri çeperinde konumlanan yapılarda ise buhar makine ve kazanlarının kullanıldığı yapılarda ortaya çıkan zararlı gaz salımının tehlikesini azaltmak için yükseklikleri yirmi metreyi bulan bacalara yer verilmektedir.

Üretim kapasitesine bağlı olarak, yapıların ölçekleri ve bulundurdukları makine, teçhizat ve araç gereç sayıları değişiklik göstermektedir.

Yapıların işletme yöntemleri ise yapı tipolojilerini etkileyen bir diğer unsurdur. Zeytinyağı işletmesinin tek bir kişiye ait olduğu, zeytin üreticilerinin ücreti karşılığında işletmeye zeytinlerini sıktırdığı modelde işleyen yapılar farklı üreticilerden gelen ürünlerin karışmaması için birbirinden bağımsız çeşitli büyüklüklerde depo, ambar, dökek alanları, metal ve küp zeytinyağı depolama birimlerine sahiptir.

Zeytin üreticileri tarafından kurulan bir kooperatif tarafından çalıştırılan işletme modelinde ise bir önceki yapı tipolojisine benzer bir tipoloji görülürken, fabrika sahibinin tek olduğu ve çeşitli zeytin üreticilerinden aldığı zeytinyağını kendi markası ile sattığı işletme modelinde büyük ve eşdeğer alanlara sahip depolama alanları ve atık biriktirme mekânları bulunmaktadır.


İzmir’in çeşitli bölgelerinde bulunan zeytinyağı üretiminin gerçekleştirildiği yapılar günümüzde zeytinyağı kültürünün tanıkları olarak korunması gereken endüstriyel miras varlıkları haline dönüşmüştür. Bu yapılardan kimisi günümüzde, sahip oldukları bina ve bina grupları, barındırdıkları özgün teçhizat ve donanımlarla nitelikli birer endüstriyel miras yapısı olma özelliğini korurken, kimisi de farklı amaçlarla yeniden işlevlendirilmiştir.

İzmir I Numaralı ve II Numaralı Kültür ve Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu Müdürlükleri’nde gerçekleştirilen arşiv taramalarında ve ilgili alan yazın taramasında endüstriyel miras unsuru olma özelliği taşıyan İzmir’in çeper ilçelerinde bulunan yirmi üç adet eski yağhane ve zeytinyağı fabrikasına rastlanmıştır. Bu bölümde sırasıyla İzmir’in güneydoğusunda yer alan Ödemiş’te yedi, Bayındır’da iki, Tire’de bir; İzmir’in kuzeyinde yer alan Bergama’da dört, Dikili’de üç, Foça’da bir; İzmir’in batısında yer alan Urla’da üç ve Çeşme’de bir adet yapı olmak üzere toplam yirmi iki yağhane ve zeytinyağı fabrikasına yer verilecektir.

Ödemiş Bölgesinde bulunan bir diğer fabrika Ödemiş Bademli Mahallesi’nde bulunan, 2.816 m2’lik parsel alanına sahip Bademli Zeytinyağı Fabrikası’dır. Zeytinyağı fabrikasının tarihçesine ilişkin kesin bilgilere ulaşılamamıştır. Manisa ve Yerliyurt yaptıkları çalışmada yapının işletme yöntemini tek sahipli ve zeytin üreticilerinin ürünlerini ücret karşılığında fabrikaya sıktırdığı işletme yöntemi olarak tanımlar. Bu işletme yönteminde üreticilerin zeytinlerinin birbirine karışmasının önlenmesi ve kayıt altına alınması gerekir. Bu yönteme dayalı olarak da yapı plan şeması içerisinde birçok ambar veya dökek bulunduğu görülür. Bu işletme yöntemi genellikle orta ve küçük ölçekli kırsal alanlarda yer seçen fabrikalar tarafından benimsenir. Fabrika, ilgili koruma kurulu tarafından 2008 yılında tescillenmiştir.

KAYNAK: İZMİR ENDÜSTRİYEL MİRAS ENVANTERİ
FOTOĞRAFLAR: EROL ŞAŞMAZ
BADEMLİ KILCIZADE ZEYTİNYAĞ FABRİKASI – ÖDEMİŞ Fotoğraf Galerisi