Menemene bağlı 27 köyden biri olan Çukurköy, bölgenin en eski yerleşim yerlerinden Dumanlıdağ’da kurulmuştur. Köyün kurulduğu arazinin doğusunda kalan Asarlık Tepesi’ndeki seramik buluntuları buranın geçmişini M.Ö. 4. yüzyıla kadar götürmektedir.
Çukurköy Camii, köy merkezinde kuzey-güney yönde eğimli bir arazi üzerinde inşa edilmiştir. Çukurköy Camii, kare planlı bir harim bunun kuzeyinde enine dikdörtgen planlı son cemaat yeri ve kuzeybatı cepheye bitişik minareden meydana gelmektedir. Son cemaat yeri daha önceleri açıkmış, şimdi camekânla kapatılmış.
Cami kesme taştan yapılmış ve üstü kiremitle örtülmüş. İç kısmı tamamen ahşaptan yapılmış ve yenileme sırasında aslına sadık kalınarak restore edilmiş. Cami tavanı tamamen orijinal ve tavandaki süslemeler de hayli ilginç motiflerle süslenmiş. Mimber, kürsü ve sermahfil de orijinalliğini korumuş ve hepsi de ahşap. Caminin giriş kapısının üstündeki sermahfili de tamamen ahşaptan yapılmış ve içerden merdivenle çıkılıyor.
Camini bahçesinde dört adet su kuyusu var ve halen kullanılmakta ve içinde suları var. Caminin giriş kapısı üzerinde bir kitabe var, bu kitabenin sol altında sene 1324, sağ altında ise sene 1322 tarihleri var. Ayrıca son cemaat yeri giriş kapısının sağ ve sol üstünde birer kitabe daha var. Bu kitabelerin altında da sene 1168 tarihleri var.
Kaynaklardan edinilen bilgiye göre tarihi caminin onarım yılı 1168. Caminin bahçe duvarında çift cepheli bir çeşme mevcut. Çeşmenin her iki tarafı da kullanılmıyor, suyu akmıyor.
Çeşmenin cami bahçesine bakan tarafında bir kitabe var ve üzerinde 1170 tarihi yazılı. Caminin son cemaat yeri giriş kapısının üzerine çok ilginç, bir dağ keçisi boynuzu asılmış. Bu keçiboynuzunun da en az iki yüz yıllık olduğu söyleniyor. Kim tarafından ve ne amaçla asılmış bilinmiyor.
Ayrıca caminin bahçe giriş kapısının solunda asırlık bir de çınar ağacı var. Bu çınar ağacının da camiyle aynı yaşta olduğu söyleniyor. Caminin bahçesinin dışına sonradan bir şadırvan yapılmış. İlginçtir şadırvanın yanında duvara bitişik bir de sadaka taşı var. Caminin tarihine ve yapım şekline bakarak Osmanlı dönemi bir cami olduğu anlaşılıyor.
ÇUKURKKÖY CAMİNİN İNŞA KİTABESİ ( TARİHLENDİRME)
Caminin giriş kapısının iki yanında kemerlerin birleşim bölümünde mermerden ve beş satırdan oluşan sülüs hatla iki adet inşa kitabesi yer almaktadır.
Kitabelerin her ikisinde aynı metin yazılıdır. Her satı ikişer kartuşa ayrılmıştır.
Kitabenin Latin harfleri ile metni şöyledir :
1-Sahibül-hayrat Hacı Ahmet-i Vala kadr
Rif’atiyle ihtimamen kıldı bu beyti bina
3-Nice hayr-ıla ide eyyamını mevla medid
Dahi ikbalini efzun eyleye subh-u mesa
4-Abidin ü hamidine didi Hafız tarihinin
Secdegah-ı aşıkandır kıl namaz eyle dua
5-Sene Hicri 1168
Kitabenin günümüz Türkçesine Çevirisi:
1-Kadri ve değeri yüksek çok hayırlı işler yapan Hacı Ahmed gayretle
Çalışma neticesinde bu mabedi yaptı.
2- O cömert insan, ihlasla çalıştı ve Allah’ın yardımıyla bu yüce
Mabed şereflendi.
3-Mevla, yaptığın nice hayırlarla günlerini uzun etsin
(ömrünü uzatsın)
4-Hafız, abidin ve hamidine şöyle söyledi: “ Bu mabed aşıkların ,
Secde mahallidir. ( Öyle ise namaz kılın dua edin )”
5- Sene Hicri 1168 / Miladi 1754
Caminin Tamir Kitabesi:
Son cemaat yeri orta bölümünde, giriş kapısının üzerinde yapının tamir kitabesi bulunmaktadır. Altı satırdan oluşan kitabe ta’lik hatla yazılmış olup, her satır ikişer kartuşa ayrılmıştır. Caminin tamirine 1322 / 1904 yılında başlanmış ve 1324 / 1906 da tamamlanmıştır. Caminin onarımı iki yıl sürmüştür.
Tamir Kitabesinin Latin harfleri ile metni şöyledir:
1-Besmele ile ber-hayr bed olunca
La-iştibah hitamına muvaffak oluna
2-Bi-hamdillah karye-i Çukurahalisini
Vasfa kabil değil egariye gayur olmuştur.
4-Nice ehl-i hayr bu alemde mevcud
Anlara dahi bu cevr-i cinanda Eylesin cud
5-Bu defa şöyle bir harab cami-i şerifin tamirine delalet oluna
İnşaallah cümle daliline failline misli ecr musab oluna
6- Sene Hicri 1322 – Sene Hicri 1324
Tamir Kitabesinin günümüz Türkçesiyle Çevirisi:
1-Hayırlı bir işe besmele ile başlanırsa, şüphesiz o iş
başarıyla sonuçlanır.
2-Allah’a hamd olsun ki, Çukurköy halkı çok çalışmışlar ve
Yardıma koşmuşlar. Onların niteliklerini saymak mümkün değil.
3-Onlar, harap bir camii tamir etmişler, Allah da onların
günahlarını bağışlasın.
4-Bu Dünyada nice hayır ehli vardır. Onlara da bu cennet
ırmaklarında cömertlik el açıklığı versin.
5-Bu defa şöyle bakımsız bir caminin tamirine işaret oluna.
Allah’ın izniyle bu hayrı yapanlara ve bu uğurda yol gösterenlere
Ve klavuzluk edenlere güzel ecir ve sevaplar yazılsın.
6- Sene Hicri 1322 – Sene Hicri 1324
Kitabeler ve açıklamalar:Tarihi ve Kültürü ile Menemen/ Çukurköy (Necdet Okumuş)
Fotoğraflar: Erol Şaşmaz
CAM%C4%B0%C4%B0%202.jpg)
