Tarihi Mekanlar Kişisel Ansiklopedi Erol ŞAŞMAZ
  İZMİRİN ÖZEL MEKANLARI
  İZMİRİN İLÇELERİ
  İZMİRİN CAMİLERİ
      KARABAĞLAR CAMİLERİ
      MERKEZ CAMİİLERİ
      BUCA CAMİLERİ
      ALİAĞA CAMİLERİ
      BALÇOVA CAMİLERİ
      BAYINDIR CAMİLERİ
      BAYRAKLI CAMİLERİ
      BERGAMA CAMİLERİ
      BEYDAĞ CAMİLERİ
      BORNOVA CAMİLERİ
      ÇEŞME CAMİLERİ
      DİKİLİ CAMİLERİ
      FOÇA CAMİLERİ
      GÜZELBAHÇE CAMİLERİ
      KARABURUN CAMİLERİ
      KARŞIYAKA CAMİLERİ
      KEMALPAŞA CAMİLERİ
      KINIK CAMİLERİ
      KİRAZ CAMİLERİ
      MENDERES CAMİLERİ
      MENEMEN CAMİLERİ
      ÖDEMİŞ CAMİLERİ
      SEFERİHİSAR CAMİLERİ
      SELÇUK CAMİLERİ
      TİRE CAMİLERİ
      TORBALI CAMİLERİ
      URLA CAMİİLERİ
  İZMİRİN KİLİSELERİ
  İZMİRİN ANITLARI
  İZMİRİN HANLARI
  İZMİRİN HAMAMLARI
  İZMİRİN KAPLICALARI
  İZMİRİN ÇEŞMELERİ
  İZMİRİN SU KEMERLERİ
  İZMİRİN KÖPRÜLERİ
  İZMİRİN KALELERİ
  İZMİRİN SAAT KULELERİ
  İZMİRİN TÜRBELERİ
  İZMİRİN MEDRESELERİ
  İZMİRİN KERVANSARAYI
  TARİH VE KÜLTÜR TURİZMİ

Mail listemize abone
olun, güncel
yayınlarımızdan
haberdar olun!

Bunun için,
Lütfen mail adresinizi girin.
  Ana Sayfa   |  Üye Kayıt   |  Üye Giriş   |  İletişim   
ÖREN ÇARŞI CAMİ –KEMALPAŞA

Kemalpaşa ilçesi Ören beldesi Cumhuriyet meydanında yer alan yapı güneyden kuzeye doğru hafif eğimli bir arazi üzerinde inşa edilmiştir. Yapının duvarları sıvalı durumdadır. Dört yöne eğimli kırma çatı ile örtülü yapı çeşitli dönemlerde yapılan eklemelerle kuzeye doğru genişlemiştir. Bu nedenle yapıda asimetrik bir plan şemasına sahiptir.

Yapının doğu cephesinin güneyinde iki sıra halinde yerleştirilmiş toplam 10 adet pencere bulunmaktadır. Dikdörtgen şekilli alt seviye pencereleri, taş sövelerle çerçevelenmiştir. Üst seviye pencereleri eşkenar dörtgen şekillidir. Simetrik bir düzenlemeye sahip alt ve üst seviye pencerelerinin aralarında cephe boyunca uzanan iki sıra silme şeridi yer almaktadır. Üst seviye pencerelerinin aralarında ve üzerlerinde zengin kalem işi süslemeler bulunmaktadır. Bu pencereler yapının güneyinde yer alan harim mekanına açılmaktadır.


Son cemaat yerinin güney batı köşesinde yapının dışından algılanmayan minare kürsüsü bulunmaktadır. Güneyden harime bitiştirilmiş kürsünün batı duvarıdan açılmaktadır. Minare yapının içinde kalan duvarlarından anlaşıldığına göre kare bir kürsü, sekizgen bir pabuç ve silindirik bir gövdeye sahiptir. Bugün üç kenarı algılanan sekizgen pabuç yuvarlak kemerli çökertmelerle hareketlendirilmiştir. Kürsünün doğu duvarı üzerinde yer alan minare girişinin üst seviyesinde kitabe levhası bulunmaktadır.

Harimin kuzey duvarında yer alan basık kemerli girişi bir miktar batıya kaydırılmıştır. Girişin üzerinde kitabe levhası ve mükebbire bulunmaktadır. Giriş aralığının doğusunda, palmet şekilli başlıklara oturan dilimli kemere sahip yarım daire kesitli bir mihrabiye ve dikdörtgen şekilli bir pencere bulunmaktadır. Cephenin üst seviyesinde giraralığının üzerinde yer alan mükebbirenin doğusunda dikdörtgen şekilli iki pencere bulunmaktadır.

Yapının harimi dikdörtgen bir plan şemasına sahiptir. Harimin doğusunda kuzey güney yönlü biri duvara bitişik üzeri alçı ile sıvalı dört ahşap sütun sıralanmaktadır. Sütun başlıklan son cemaat yeri sütun başlıklarına benzemektedir. Ayrıca harimin kuzeyinde kadınlar mahfilini taşıyan doğu batı yönlü ikisi duvara bitişik sütun sıralanmaktadır. Mahfil katında da devam eden bu sütunlar harimin tavanını desteklemektedir. Bursa kemerleriyle birbirine bağlanan sütunlardaki malzeme ve başlıklar kuzey güney' yönlü sütunlar ve son cemaat yeri sütunlarıyla benzer özelliklere sahiptir.

Harimin güney duvarının batısında yer alan yanın daire kesitli mihrabın batısında biri alt seviyede diğeri ise üst seviyede kapatılmış birer pencere algılanmaktadır. Mihrap önü mekanında doğu batı yönlü iki adet alçı ile sıvanmış ahşap sütun yer almaktadır. Kıvrım dallardan meydana gelen başlıklara sahip sütunlar, küçük çapta inşa edilmiş ahşap malzemeli mihrap önü kubbesini taşımaktadır.

Ahşap malzemeli minber yeni yapılmıştır. Aynalıkları çıtalarla dikdörtgen panolara ayrılmıştır. Minber kapısı ve külah eteğinde kıvrım dallardan meydana gelen bitkisel süslemeler bulunmaktadır.

Ören Camii alçı ve kalem işi süslemeler açısından zengin bir görünüme sahiptir. Doğu cephede yer alan süslemelerden güneyden kuzeye doğru sıralananan panolarda sırasıyla; selviye benzeyen üç ağaç, karpuz, sümbülü anımsatan bir çiçek tasviri, çınar yaprağı, şehir görüntüsü, zeytin dalı ile çerçevelenmiş madalyon, dört minareli bir cami, yaprak motifi, vazo içinde çiçek tasviri, yaprak motifi, çiçek ve yapraklar tasvir edilmiştir. Yapının dış süslemeleri arasında, güney cephede yer alan pencerelerin kilit taşlarında dönemin karekteristik bir özelliği olan ayyıldız tasvirleri görülmektedir.

Kalemi işi tasvirlere yapının içinde de sıkça rastlanmaktadır. Bugünkü şekliyle iç son cemaat yeri şeklinde tanımladığımız bölümde duvar ile ahşap tavan arasına yerleştirilen içbükey kavisli silme şeridinin üzerinde aynı çiçek motifinin tekrar edilmesi ile meydana getirilmiş kalem işi süsleme ve altında Osmanlıca yazı şeridi yer almaktadır. Sütunların başlıkları üç kademeli bir düzenlemeye sahiptir. Alçı malzemeli başlıklar; yivli bir bölüm üzerinde palmeti andıran süslemeler ve en üstte kenarları içe doğru kavis yapan sekizgen tepelik tarzında düzenlenmiştir.Ahşap desteklerin aralarında bulunan Bursa kemerlerinin içinde ikişer adet kıvrım meydana getiren kenger yapraklan görülmektedir. Son cemaat yeri kemer köşeliklerinde ve harimin kuzey duvarı üzerinde kalem işi teknikli çiçek tasvirleri bulunmaktadır.
Yapının hariminde kuzey-güney ve doğu-batı yönünde sıralanan alçı sıvalı ahşap sütunların başlıkları ve kemerleri son cemaat yerinde görülen sütun başlıkları ve kemerlerini hatırlatmaktadır. Mihrap önünde yer alan iki ahşap sütunun taşıdığı küçük kubbe alçı malzeme ile kabartma tarzında yaprak motifleriyle süslenmiştir. Sütunların başlıkları diğer sütun başlıklarından farklıdır. Başlıklar yüksek kabartma tarzında alçı malzemeli kıvrım dallarla hareketlendirilmiştir. Mihrap iki yanda .. dekoratif sütunlarla hareketlendirilmiştir. Zengin bitkisel süslemelere sahip mihrap alınlığı iki bodur silme üzerine oturan yuvarlak kemerli bir düzenlemeye sahiptir.

Yapıda dört adet kitabe bulunmaktadır. Tarih sırasına göre kİtabelerin yeri ve Türkçesi şöyledir.
Yapının içinde yaklaşık 50x50 cm. ebatlarında bağımsız bir kitabe bulunmaktadır.. Kitabenin Türkçesi öyledir.

Çarşı Camii / Ören, Bağımsız kitabe.

1. Maşaallah
2. Sahib'l-hayrat ve'l-hasenat
3. Marmarada sakin Kara Veli Zade Osman Ağa sene 1198


Yapının doğu cephesinde üçüncü pencerenin üzerinde zeytin dalı ile çerçevelenmiş madalyon içinde:
Maaşallah ve 1217/1802-3 tarihi bulunmaktadır.

Güneyde yer alan harim mekanının giriş üzerinde bir onarım kitabesi bulunmaktadır. Kitabenin Türkçesi öyledir:

Çarşı Camii Ören, Onarım Kitabesi

1. Mücerred lütf-ü ihsandır ibadet eylemek mahza 1 kesir-i hayr tevfik ve müyesser hazreti me\'la
2. Aceb olmu idi bu mescid dil-i a ık gibi viran 1 olub dilsiz pür-gam bu karye ehli ser ta pa
3. Cemi' nas ber efkar-ı ta'mir idiler daim 1 idüb gayretle bir himmet meceddet kıldılar in a
4. Saladır mümine hep rica-i afvile etsün 1 gelüb evki cemaatle furuz-ı hamseyi i'fa.eli Zade Osman Ağa sene 1198


Kitabede, ebced hesabıyla yapının H.1297/1879-80 tarihinde onarıldığı belirtilmektedir.

Minare kürsüsünde bir inşa kitabesi bulunmaktadır. Kitabenin Türkçesi öyledir :
1. Şerefdir bu olsun hayr ile yad / Emirzade bina eddi minare
2. Kura-i saire eddi tavaffuk / ören ki oldu bais iftihara
3. Ezanı okusun daim müezzin / ki nas sa'y eylesün rahmet medara
4. Hayırdır ki bununla mazhar olsun / Hacı Hasan Rıza kerdgara
S. Bulup Fevzi dedi tarih-i tarnın / bakın yapdı ezaniçin minare.

Minarede de inşa tarihi ebced hesabıyla verilmiştir. Buna göre minare Emirzade Hacı Hasan Rıza tarafından H.1298/1880-81 tarihinde inşa ettirilmiştir.

Plan şeması açısından asirnetrik bir düzenlemeye sahip yapı çeşitli dönemlerde onarımlar geçirmiştir. Yukarıda açıklamaya çalıştığımız dört kitabe bu onarımlara bir açıklık getirmektedir. Şöyle ki: Caminin içinde bağımsız bir şekilde duran H.1198/1783-84 tarihli kitabe, söz konusu kitabelerin en erken tarihlisidir.
Plan şeması dikkatle incelendiğinde mihrabın batı duvarına yakın olduğu dikkati çekmektedir. Bu durum yapının ya doğuya doğru genişletildiğini ya da batıdan bir miktar daraltıldığını akla getirmektedir. Eğer yapının doğuya doğru genişletildiği düşünülürse, ilk yapının bugünkü mihrap önü mekanı büyüklüğünde olduğu tahmin edilmektedir. Bu da ilk yapının orjinalinin ya küçük bir cami ya da bir mescid olduğunu göstermektedir. Zira kitabe de fazla büyük boyutlu değildir.

Tarih sırasına göre ikinci kitabe, doğu cephedeki kalem işi süslemelerin arasında yer alan H. 1217 / M.1802-1803 tarihidir. Buna göre yapının ihtiyacı karşılamadığı için 1802-3 tarihinde doğuya doğru genişletildiği söylenebilir.

Üçüncü kitabe ise, muhtemelen kuzeye doğru genişletilmiş harimin kuzey duvarında giriş aralığının üzerinde yer alan H.1297 /1879-80 tarihli kitabedir. Bu kitabeye göre yapı ilk inşasından yaklaşık 96 sene sonra genişletilmiştir
Minare üzerinde yer alan inşa kitabesi ise H. 1298 / M.1880-81 tarihlidir. Buna göre minare yapının genişletilmesinden yaklaşık bir yıl sonra inşa edilmiştir.

KAYNAK: KEMALPAŞA KÜLTÜR VE ÇEVRE SEMPOZYUMU / 1999
Kemalpaşa ve çevresinde Türk-İslam Eserleri-I (Ar. Gör. Harun ÜRER)
FOTOĞRAFLAR: EROL ŞAŞMAZ
ÖREN ÇARŞI CAMİ –KEMALPAŞA Fotoğraf Galerisi