Tarihi Mekanlar Kişisel Ansiklopedi Erol ŞAŞMAZ
  TARİH VE KÜLTÜR TURİZMİ
  İZMİRİN ÖZEL MEKANLARI
      BERGAMA MEKANLARI
      BORNOVA
      MERKEZ MEKANLARI
      ALİAĞA MEKANLARI
      BALÇOVA MEKANLARI
      BAYINDIR MEKANLARI
      BAYRAKLI MEKANLARI
      BEYDAĞ MEKANLARI
      BUCA
      ÇEŞME MEKANLARI
      ÇİĞLİ
      DİKİLİ MEKANLARI
      FOÇA
      KARABURUN MEKANLARI
      KARŞIYAKA MEKANLARI
      KEMALPAŞA
      MENDERES MEKANLARI
      MENEMEN MEKANLARI
      ÖDEMİŞ MEKANLARI
      SEFERİHİSAR MEKANLARI
      SELÇUK
      TİRE
      TORBALI
      URLA MEKANLARI
  İZMİRİN İLÇELERİ
  İZMİRİN CAMİLERİ
  İZMİRİN KİLİSELERİ
  İZMİRİN ANITLARI
  İZMİRİN HANLARI
  İZMİRİN HAMAMLARI
  İZMİRİN KAPLICALARI
  İZMİRİN ÇEŞMELERİ
  İZMİRİN SU KEMERLERİ
  İZMİRİN KÖPRÜLERİ
  İZMİRİN KALELERİ
  İZMİRİN SAAT KULELERİ
  İZMİRİN TÜRBELERİ
  İZMİRİN MEDRESELERİ
  İZMİRİN KERVANSARAYI

Mail listemize abone
olun, güncel
yayınlarımızdan
haberdar olun!

Bunun için,
Lütfen mail adresinizi girin.
  Ana Sayfa   |  Üye Kayıt   |  Üye Giriş   |  İletişim   
YAHYA HAYATİ BEY KÖŞKÜ -BAYRAKLI

İzmir ili, Bayraklı ilçesi, Bayraklı , Karşıyaka yolu üzerinde eski Bayraklı tren istasyonu, şimdi Bayraklı metro istasyonunun yürüyen merdiven ayağının hemen yanındadır.
Aslen Rizeli olan Yahya Hayati Paşa, 1894-1895 yıllarında İzmir Belediye Başkanı'dır. Hemen hiç bilinmiyor, tanınmıyor ama İzmir tarihinde çok önemli birisi. İzmir'in tarihsel olarak ilk yerleşim bölgesi olan Bayraklı'daki ismini taşıyan, o zaman denizin dibinde olan 30 odalı köşkü, metruk haldeyken 2010 yılında yandı. O köşk, eskiden Ermeni Ptakos'a sonra da Paşa'ya ait olan bahsettiğim Bayraklı dağlarından taşınan taşlarla yedi yılda yapılmış. Mimarı Andon Gavano, bugün İzmir Vali Konağı olarak kullanılan Sivrihisaryan Konağı'nın da mimarıdır. Kısacası Yahya Hayati Paşa çok zengin desek klişe ve yetersiz bir ifade olur. 19. Yüzyıl'ın sonlarının ve 20. Yüzyıl başlarının muhtemelen İzmir'in en zengin Müslüman zatıdır. Çok değil, çok çok zengindir. Aslında anlatmaya çalıştığım bir kişi üzerinden bir devrin siyasi ve iktisadi atmosferidir.

Peki, bu zenginliğinin kaynağı nedir?
Türkiye'de krom madenini bulan İskoç James Borthwick Paterson'dır. Babası da İskoçya'da kömür madenidir ve bu zengin İskoç çok sevdiği İzmir Bornova'ya yerleşir. Evet, İzmir'i bilenler yanılmadı: Bornova'daki muhteşem Paterson Köşkü'nü 1860'da yaptıran kişidir.Zaten Bornova'dan İzmir'e inen demiryolu hattı oradaki Britanyalılar; Buca hattı ise İtalyanlar için, cumartesi günleri Punta'ya (Alsancak'a) inip alış veriş yapıp eğlensinler diye yapılmıştır. Madenci Paterson Fethiye, Burdur, Tavşanlı ve Orhaneli'nde krom çıkarmak için imtiyaz sahibi olurken ortakları arasında Yahya Hayati Paşa da vardır.

'ECNEBİLER DEĞİL BİZ YAPALIM'
İzmir Körfezi'nde seyehat küçük, teknelerle güvensiz yapılmaktadır ve kurumsallığa ihtiyaç vardır. İlk başvuruyu bugünün düşman kardeşleri olan Göztepe ve Karşıyaka'ya çalışmak üzere diyerek 200 Karşıyakalı yapar. Dilekçede "ecnebiler değil biz yapalım" denmektedir. Başka başvurular da yapılır, üstelik çok daha yüksek fiyatlar da verilir ama vapur işletme imtiyazı 1883'te, 30 yıllığına Tüccar Yahya Hayati Efendi'ye verilir. İzmir Hamidiye Vapur Şirketi'nin ortakları; Baylozzâde Matyos, Karabet, İsayi İsahan, Arnabutoğlu Dimitri, Eskinazi Erdit ve Kazancızâde Hafız Mehmet Efendi'dir. Bu isimlerden bazıları tek başına teklif verip de imtiyaz alamayan kişilerdir. Yine isteklilerden olmasına rağmen imtiyazı alamayan ve bu şirkete de ortak olmayan devrin bir diğer büyük tüccarı Muammer Bey'le de yolları sonradan hısımlık vasıtasıyla pek çok noktada kesişecektir.Yahya Hayati, ayrıca develerle palamut getirip deniz yoluyla ihraç etmektedir. Gelen palamutları depolamak için Palamut Hanı'nın yaptırır. İzmirliler bile bu han nerede diyecektir? Tarihi Kemeraltı'ndaki Halim Ağa Çarşısı'na gittiklerinde Ali Paşa Meydanı'na girişteki kemerin üzerindeki palamut işaretine dikkat etsinler. O işaret Palamut Han'ın orada olduğunun delilidir. Bu ayrıntıya gerek duyduran şey hanın kendisi değil. Yahya Hayati'nin bu hanın yarı mülkiyetini verdiği Salih Ağa'dır. Yahya Hayati'nin dışında dikkat çektiğimiz iki ismi unutmayınız lütfen: Muammer Bey ve Salih Ağa... İzmir deyince aklınıza ne geliyor, şehrin simgesi Saat Kulesi değil mi? O zaman bu isimlerin hepsini, şehrin başlıca randevu yeri olan Saat Kulesi'nin önünde buluşturalım... Yahya Hayati Paşa'nın Belediye Başkanlığı'nın süresi çok kısa dikkatinizi çekmiştir. Bunun nedeni İngiliz konsoloshanesinde çıkan bir yangın esnasında Paşa'nın konsolos görevlisi tulumbacıyı tartaklaması sonucu oluşan diplomatik kriz. Yahya Hayati'nin dört kız evladı olmuş. Üçüncü kızı Mediha Hanım, Ragıp Paşa'nın büyük oğlu Faik Bey'le evlenir. Ragıp Paşa, Yahya Hayati'den önceki İzmir Belediye Başkanı'dır. Halef-selef başkanlar dünür olur. Ragıp Paşa, Atatürk'ün eşi Latife Hanım'ın da dayısıdır. Üstte bahsettiğimiz Muammer Bey de, Latife Hanım'ın babası ve 1924'te İzmir Belediye Başkanı'dır. Mustafa Kemal, Latife Hanım'ı babası yurt dışında olduğu için Ragıp Paşa'dan istemiştir.

KAYNAK: Tayfun ER
FOTOĞRAFLAR: EROL ŞAŞMAZ (YANMADAN ÖNCEKİ FOTOĞRAFLAR SN.EMRAH ORHUN )
(İÇ MEKAN KAYNAK SİTEDEN)
YAHYA HAYATİ BEY KÖŞKÜ -BAYRAKLI Fotoğraf Galerisi